Sürekli Kötü Bir Şey Olacakmış Gibi Hissetmek: Kaygı Neden Olur?

Bazen hayatınızda belirgin bir sorun olmadığı hâlde içinizde bir huzursuzluk olabilir. Her şey yolunda görünürken bile “Bir şey olacak ama ne olduğunu bilmiyorum” ya da “Sanki kötü bir haber alacakmışım gibi hissediyorum” düşüncesi aklınızdan geçebilir.

Bu his zaman zaman ortaya çıktığında hayatın doğal belirsizlikleriyle ilişkili olabilir. Ancak sürekli hâle geldiğinde, kişinin günlük yaşamını ve zihinsel enerjisini önemli ölçüde etkileyebilir. Çünkü kaygı yalnızca bir düşünce değildir; bedenimizi, dikkatimizi ve davranışlarımızı da etkileyen bir deneyimdir.

Kötü Bir Şey Olacakmış Gibi Hissetmek Kaygıyla İlişkili Olabilir mi?

Evet. Sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissetmek, kaygının sık görülen görünümlerinden biri olabilir.

Kaygı, henüz gerçekleşmemiş bir durumla ilgili olası bir tehdide karşı hazırlıklı olmaya çalıştığımız bir süreçtir. Zihnimiz gelecekte ne olabileceğini öngörmeye ve bizi olası bir tehlikeye karşı korumaya çalışır.

Bu nedenle kaygılı olduğumuzda zihnimiz sık sık geleceğe yönelir:

• “Ya bir şey ters giderse?”
• “Ya kötü bir haber alırsam?”
• “Ya baş edemezsem?”
• “Ya kontrolüm dışında bir şey olursa?”
• “Şu an her şey iyi ama sonra ne olacak?”

Bunların her biri tek başına olağandışı düşünceler değildir. Asıl önemli olan, bu düşüncelerin ne sıklıkta ortaya çıktığı ve kişinin bunlarla ilişkisinin nasıl olduğudur.

Kaygı Neden Sürekli Bir Tehdit Arar?

Beynimizin temel işlevlerinden biri bizi tehlikelerden korumaktır. Gerçek bir tehdit olduğunda hızlıca harekete geçmemizi sağlayan bu sistem oldukça değerlidir.

Ancak bazen ortada henüz gerçekleşmiş bir tehlike yokken de tehdit varmış gibi davranabiliriz.

Özellikle belirsizliğin yoğun olduğu dönemlerde zihnimiz “ne olacağını bilmemeyi” zorlayıcı bulabilir. Belirsizliği ortadan kaldırmak için sürekli düşünmeye, ihtimalleri değerlendirmeye veya kontrol etmeye başlayabiliriz.

Örneğin bir yakınımız telefonumuza cevap vermediğinde zihnimiz yalnızca “Şu an müsait olmayabilir” demekle kalmayabilir. Bunun yerine birçok olumsuz ihtimali peş peşe üretmeye başlayabilir.

Bu noktada amaç çoğu zaman kötü bir şey düşünmek değildir. Tam tersine, zihnimiz bizi hazırlamaya ve korumaya çalışmaktadır.

Fakat sürekli tehlike aramak, bir süre sonra kişinin kendisini güvende hissetmesini zorlaştırabilir.

Kaygı Sadece Düşüncelerde Yaşanmaz

Kaygı çoğu zaman yalnızca “çok düşünüyorum” şeklinde fark edilir. Oysa kaygının bedensel ve davranışsal boyutları da vardır.

Kaygı sırasında;

• kalp çarpıntısı,
• göğüste sıkışma,
• nefes alışverişinde değişiklik,
• mide ve bağırsak sorunları,
• kaslarda gerginlik,
• huzursuzluk,
• uykuya dalmakta güçlük,
• dikkatini toplamakta zorlanma

gibi belirtiler görülebilir.

Bu bedensel belirtiler de bazen yeni bir kaygı kaynağı hâline gelebilir. Örneğin kalbin hızlı attığını fark eden kişi “Neden kalbim böyle atıyor?” diye düşünerek bedensel duyumunu daha fazla takip etmeye başlayabilir. Bu takip arttıkça duyum daha belirgin hâle gelebilir ve kişi kendisini daha da kaygılı hissedebilir.

Böylece düşünceler, bedensel duyumlar ve davranışlar birbirini besleyen bir döngü oluşturabilir.

Kaygı Geldiğinde Neden Kontrol Etme İhtiyacı Duyarız?

Kaygı rahatsız edici olduğunda doğal olarak onu ortadan kaldırmak isteriz.

Bu nedenle bazı kişiler tekrar tekrar kontrol eder, güvence ister, internette araştırma yapar, çevresindeki insanlara aynı soruyu sorar veya zihninde yaşanabilecek bütün senaryoları çözmeye çalışır.

Örneğin:

“Ya bir şey olduysa?”

→ Telefonu kontrol etmek.

“Ya yanlış bir şey yaptıysam?”

→ Bir başkasından tekrar tekrar onay almak.

“Ya yarın kötü bir şey olursa?”

→ Olası bütün senaryoları zihinde tekrar tekrar değerlendirmek.

Bu davranışlar kısa vadede bir rahatlama sağlayabilir. Fakat kişi zamanla kendisini ancak kontrol ettiğinde, emin olduğunda veya güvence aldığında rahatlayabileceğine inanmaya başlayabilir.

Böylece kaygıyı azaltmak için yaptığımız bazı davranışlar, uzun vadede kaygıyla başa çıkma becerimizi zorlaştırabilir.

Kaygıyı Tamamen Ortadan Kaldırmak Mümkün mü?

Kaygı yaşamın tamamen dışında bırakabileceğimiz bir duygu değildir. Hepimiz zaman zaman belirsizlik, risk veya gelecekle ilgili endişe yaşayabiliriz.

Bu nedenle psikolojik olarak iyi hissetmek, hiçbir zaman kaygılanmamak anlamına gelmez.

Daha önemli olan, kaygı ortaya çıktığında onun hayatımızı ne ölçüde yönlendirdiğidir.

Bazen kaygıdan kurtulmak için verdiğimiz mücadele, kaygının kendisinden daha fazla alan kaplayabilir. “Bunu düşünmemeliyim”, “Kesin emin olmalıyım”, “Önce kaygım geçsin, sonra yaparım” gibi düşünceler kişinin yaşamını giderek daraltabilir.

Bu noktada amaç her düşünceyi susturmak veya her belirsizliği ortadan kaldırmak yerine, kaygı varken de kişinin yaşamında önemli olan şeylere yönelmeyi öğrenmesi olabilir.

Sürekli Kötü Bir Şey Olacakmış Gibi Hissediyorsanız Ne Yapabilirsiniz?

Öncelikle yaşadığınız deneyimi yalnızca ortadan kaldırılması gereken bir problem olarak görmek yerine, onu anlamaya çalışabilirsiniz.

Kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

“Şu anda gerçekten yaşanan ne, zihnimin gelecekle ilgili tahmini ne?”

“Bu düşünce ortaya çıktığında ne yapma ihtiyacı hissediyorum?”

“Rahatlamak için sürekli kontrol ettiğim veya kaçındığım bir şey var mı?”

“Kaygının ortadan kalkmasını beklediğim için ertelediğim şeyler oluyor mu?”

Bu sorular, kaygının yalnızca içeriğini değil, kaygıyla kurduğunuz ilişkiyi de fark etmenize yardımcı olabilir.

Bazen amaç “kötü bir şey olmayacağından emin olmak” değil, kötü bir şey olma ihtimalinin yarattığı belirsizliğe rağmen yaşamaya devam edebilmektir.

Ne Zaman Psikolojik Destek Almak Gerekebilir?

Kaygı zaman zaman herkesin yaşayabileceği bir deneyimdir. Ancak kaygı uzun süredir devam ediyor, günlük yaşamınızı etkiliyor veya sürekli tetikte olmanıza neden oluyorsa profesyonel destek almak faydalı olabilir.

Özellikle;

• sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissediyorsanız,
• zihninizde durmadan olumsuz senaryolar dönüyorsa,
• kontrol etme veya güvence alma ihtiyacınız arttıysa,
• kaygı nedeniyle bazı ortamlardan veya durumlardan kaçınıyorsanız,
• uyku, iş, okul veya ilişkileriniz etkilenmeye başladıysa,
• kaygınızı yönetmek için harcadığınız zaman ve enerji giderek arttıysa

bir psikologdan destek almayı değerlendirebilirsiniz.

Psikolojik destek sürecinde amaç yalnızca kaygıyı ortadan kaldırmaya çalışmak değil; kaygının nasıl oluştuğunu, hayatınızda nasıl bir yer tuttuğunu ve onunla nasıl bir ilişki kurduğunuzu anlamak olabilir.

Kaygı hayatınızın tamamını belirlemek zorunda değildir. Bazen değişim, kaygının hiç gelmemesini beklemek yerine, kaygı geldiğinde de yaşamınız için önemli olan şeylere doğru ilerleyebilmeyi öğrenmekle başlar.